Γενικές πληροφορίες για τους Μύκητες

Τα μανιτάρια και γενικότερα οι μύκητες (Fungi) συγκροτούν ένα από τα πέντε Βασίλεια. O αριθμός των καταγεγραμμένων μυκήτων στον πλανήτη μας κυμαίνεται από 70.000 έως 100.000, ενώ εκτιμάται ότι ο συνολικός αριθμός των ειδών που υπάρχει στη Γη ξεπερνάει το 1,5 εκατομμύριο. Σήμερα είναι γνωστά παγκοσμίως περίπου 50.000 είδη μακρομυκήτων, μυκήτων δηλ. που σε κάποιο στάδιο της ζωής τους παράγουν ευμεγέθη μανιτάρια, που είναι ορατά και με γυμνό μάτι.

Οι μύκητες είναι ετερότροφοι οργανισμοί που παίρνουν έτοιμες τις απαραίτητες οργανικές ενώσεις από ζωντανούς ή νεκρούς οργανισμούς. Συνήθως μανιτάρι αποκαλούμε το ορατό μέρος του οργανισμού, το καρπόσωμα, που βρίσκεται πάνω από την επιφάνεια του υποστρώματος. Μέσα ή επάνω στο υπόστρωμα βρίσκεται το σώμα του μύκητα, το μυκήλιο, που αποτελείται από μικροσκοπικούς νηματοειδείς σωλήνες, τις μυκηλιακές υφές, που παράγουν τα καρποσώματα.

Οι μύκητες, στη συντριπτική τους πλειονότητα, αναπαράγονται και πολλαπλασιάζονται µε τα σπόρια, τα οποία κατά κανόνα σχηματίζονται από εξειδικευμένα αναπαραγωγικά όργανα. Τρία φύλα μυκήτων, οι Ασκοµύκητες, οι Βασιδιοµύκητες και οι Ζυγομύκητες σχηματίζουν μανιτάρια.

Κάποια μανιτάρια είναι φαγώσιμα και νόστιμα, αρκετά δεν τρώγονται λόγω της φελλώδους ή ξυλώδους σύστασής τους, λόγω της πικρής ή καυστικής γεύσης τους ή λόγω του πολύ μικρού μεγέθους τους. Πολλά είναι άγνωστης εδωδιμότητας, αρκετές δεκάδες είναι τοξικά και μερικές δεκάδες είναι θανατηφόρα.

Συνθήκες καρποφορίας

 

Το νερό που περιέχεται στο υπόστρωμα του ξενιστή του μύκητα, η σχετική υγρασία της ατμόσφαιρας και η θερμοκρασία του περιβάλλοντος συνιστούν τους παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την καρποφορία των μυκήτων. Θεωρητικά ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη των περισσοτέρων μυκήτων είναι αυτές που συνδυάζουν υψηλές σχετικές υγρασίες σε υπόστρωμα και ατμόσφαιρα, με μικρές αποκλίσεις ανάμεσα στις μέγιστες και τις ελάχιστες θερμοκρασίες. Στην ηπειρωτική Ελλάδα τέτοιες κλιματικές συνθήκες παρατηρούνται κυρίως το φθινόπωρο, τον Μάιο και το καλοκαίρι, ενώ στα νησιά και σε παραθαλάσσιες περιοχές από τον Νοέμβριο έως τον Φεβρουάριο.

 

Ο ρόλος των μυκήτων στο περιβάλλον

 

Οι τρόποι με τους οποίους οι μύκητες προσλαμβάνουν ενέργεια είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για την οικονομία της φύσης. Ο ρόλος τους στην ισορροπία του κύκλου του άνθρακα και των ανόργανων αλάτων θεωρείται αναντικατάστατος. Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται και η συμμετοχή τους στη διάσπαση της κυτταρίνης και της ξυλίνης. Εκκρίνοντας τα κατάλληλα ένζυμα, οι μύκητες διασπούν τις πολύπλοκες οργανικές ενώσεις των νεκρών φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων της φύσης σε απλά στοιχεία. Έτσι αποφεύγεται η συσσώρευση νεκρών υπολειμμάτων στο έδαφος, πράγμα που θα εμπόδιζε τη βλάστηση νέων φυτών, ενώ παράλληλα μετατρέπονται σε μορφές κατάλληλες να απορροφηθούν από τις ρίζες των φυτών. Υπολογίζεται ότι σε ένα δάσος φυλλοβόλων πέφτουν το φθινόπωρο 2.000.000 περίπου φύλλα σε κάθε στρέμμα. Αν δεν υπήρχαν οι μύκητες, τα βακτήρια και ορισμένα άλλα μικρόζωα να τα αποσυνθέσουν, το δάσος σύντομα θα εξαφανιζόταν μέσα σε σωρούς από σκουπίδια φύλλων. Την ίδια τύχη θα είχε συνολικά και ο πλανήτης μας, που θα μετατρέπονταν σε ένα απέραντο νεκροταφείο ζώων και φυτών. Στις μέρες μας οι μύκητες χρησιμοποιούνται και στη βιοαποδόμηση υπολειμμάτων παραπροϊόντων της γεωργίας. Οι μύκητες, μαζί με τα ετερότροφα βακτήρια, αποτελούν τους κύριους αποσυνθετικούς παράγοντες της βιόσφαιρας.

Ένας σημαντικός αριθμός Βασιδιομυκήτων δημιουργεί ένα είδος συμβίωσης με ρίζες δέντρων, τη λεγόμενη μυκητορριζική συμβίωση. Οι μυκηλιακές υφές αυτών των μανιταριών περιβάλλουν τα λεπτά ριζικά τριχίδια των δέντρων και απομυζούν από αυτά κυρίως υδατάνθρακες. Παράλληλα, αυτά τα δέντρα διευκολύνονται στην απορρόφηση αλάτων, αζωτούχων ουσιών, ιχνοστοιχείων και νερού από το έδαφος και εμφανίζουν μεγαλύτερη αντοχή απέναντι στους παρασιτικούς μύκητες του εδάφους που προσβάλλουν τις ρίζες τους.

Πολυάριθμα είδη εντόμων εναποθέτουν τα αβγά τους στο καρπόσωμα των μυκήτων, όπου οι προνύμφες τους βρίσκουν άφθονη τροφή για τα πρώτα τους γεύματα. Μεγάλος αριθμός εντόμων και αραχνοειδών (π.χ. ακάρεα) τρέφονται αποκλειστικά με μακρομύκητες. Εξάλλου τα μανιτάρια αποτελούν τροφή για πολλούς άλλους οργανισμούς (μικροοργανισμούς, νηματώδεις σκώληκες, γυμνοσάλιαγκες, χελώνες, γίδοπρόβατα, αγριογούρουνα, λαγούς, ασβούς, ζαρκάδια, σκίουρους, ποντίκια, αγελάδες, άλογα, γουρούνια, αρκούδες) και βέβαια για τον άνθρωπο.

 

Γιώργος Κωνσταντινίδης

Ευχαριστίες

Τα κείμενα για τα μανιτάρια είναι του Προέδρου Μανιταρόφιλων Ελλάδος Γιώργου Κωνσταντινίδη, χωρίς τη συμβολή του οποίου θα ήταν πολύ δύσκολο το "στήσιμο" του Μουσείου και κάθε φωτογραφία αναφέρει το όνομα του φωτογράφου. Τους ευχαριστούμε όλους ιδιαίτερα για τη συμβολή τους σε αυτή την προσπάθεια.